İSG kurulu kimlerden oluşur? Görevleri ve toplantı sıklığı

İş sağlığı ve güvenliği kurulu, belirli iş yerlerinde İSG çalışmalarını yöneten, kararları ortaklaşa alan ve uygulamayı izleyen resmi bir yapıdır. Kurul, güvenliği tek bir kişinin inisiyatifinden çıkarıp kurumsal bir sürece bağlar. Bu yazı; İSG kurulunun hangi iş yerlerinde zorunlu olduğunu, kimlerden oluştuğunu, görevlerini ve ne sıklıkla toplandığını net biçimde açıklar.

İSG kurulu nedir, nerede zorunludur?

İSG kurulu, iş yerindeki sağlık ve güvenlik konularını düzenli olarak ele alan, önlemleri kararlaştıran ve uygulamayı denetleyen bir komisyondur. Yaygın uygulamada, elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren işlerin yürütüldüğü iş yerlerinde kurul oluşturulması zorunludur.

Kurulun amacı, güvenliği bir kişinin ya da yalnızca uzmanın sorumluluğu olmaktan çıkarıp, yönetim ve çalışan temsilinin birlikte karar aldığı kurumsal bir yapıya kavuşturmaktır. Böylece kararlar hem daha isabetli olur hem de sahada daha kolay benimsenir.

İSG kurulu kimlerden oluşur?

Kurul, yönetim ve çalışan tarafını bir araya getiren bir üye bileşiminden oluşur. Üyelerin her biri sürece farklı bir bakış getirir; bu çeşitlilik, kurulun gücüdür.

• İşveren veya işveren vekili (kurul başkanı).
• İş güvenliği uzmanı.
• İş yeri hekimi.
• İnsan kaynakları, personel ya da idari ve mali işleri yürütmekle görevli bir kişi.
• Varsa sivil savunma uzmanı.
• Usta, ustabaşı ya da formen (üretim/saha temsili).
• Çalışan temsilcisi; birden fazla ise baş temsilci.

Kurulun görevleri

Kurul yalnızca toplanıp tutanak tutan bir yapı değildir; somut görevleri vardır. Başlıca görevi, iş yerinin İSG iç yönergesini hazırlamak, risklere karşı alınacak önlemleri belirlemek ve uygulamayı izlemektir. Kurul ayrıca iş kazaları ile meslek hastalıklarını değerlendirir, tekrarını önleyecek önerilerde bulunur ve bu sonuçları ilgili birimlere taşır.

Bunlara ek olarak kurul; eğitim planlarını, acil durum ve tahliye düzenlemelerini gözden geçirir, çalışanlardan gelen tehlike bildirimlerini ele alır ve alınan kararların duyurulmasını sağlar. Kararların yalnızca toplantı odasında kalmayıp sahaya ulaşması, kurulun etkisini belirleyen en kritik noktadır.

Bir İSG kurulunu etkili kılan, toplanması değil; aldığı kararların sahaya ulaşıp takip edilmesidir.

Kurul ne sıklıkla toplanır?

Kurulun toplanma sıklığı, iş yerinin tehlike sınıfına göre belirlenir. Yaygın uygulamada çok tehlikeli iş yerlerinde ayda en az bir kez, tehlikeli iş yerlerinde iki ayda bir ve az tehlikeli iş yerlerinde üç ayda bir toplanılır. Bu aralıklar asgari sıklıklardır; ağır bir kaza ya da önemli bir değişiklik olduğunda kurul olağanüstü de toplanabilir.

Toplantıların düzenli yapılması kadar, kararların kaydı ve takibi de önemlidir. Bir toplantıda alınan kararın bir sonraki toplantıya kadar uygulanıp uygulanmadığı izlenmezse, kurul giderek bir formaliteye dönüşür. Süreler ve koşullar mevzuatla belirlenir; güncel durumu resmi kaynaktan teyit edin.

Kurul ile uzman ve hekim ilişkisi

İSG kurulu, iş güvenliği uzmanı ve iş yeri hekimiyle iç içe çalışır. Uzman ve hekim, kurulun hem üyesi hem de teknik danışmanıdır; risk değerlendirmesinin sonuçlarını, saha gözlemlerini ve sağlık verilerini kurula taşır. Kurul ise bu girdileri değerlendirip kararlara dönüştürür. Bu ilişki sağlıklı işlediğinde, teknik bilgi ile yönetsel karar birbirini besler.

Ancak bir ayrımı korumak önemlidir: uzman ve hekim öneride bulunur ve uyarır, ama alınan kararların uygulanması işverenin sorumluluğundadır. Uzmanın bir riski yazılı olarak bildirmesine rağmen önlemin alınmaması, olası bir kazada işveren açısından ağır sonuç doğurur. Bu yüzden uzman uyarıları kayıt altına alınmalı ve ciddiye alınmalıdır.

Kurul, bu üçlü ilişkiyi (yönetim–uzman/hekim–çalışan temsili) bir araya getiren platformdur. Hiçbir taraf tek başına güvenliği sağlayamaz; uzman yöntemi, hekim sağlığı, çalışan sahayı, yönetim ise kaynağı ve kararı temsil eder. Kurulun değeri, bu farklı bakışları ortak bir masada buluşturmasındadır.

Çalışan temsilcisi nasıl belirlenir?

Kurulun en kritik üyelerinden biri çalışan temsilcisidir; çünkü sahanın sesini doğrudan karar masasına taşır. Çalışan temsilcisi, iş yerindeki çalışanlar arasından, çalışan sayısına göre belirlenen sayıda seçilir ya da atanır; birden fazla temsilci varsa aralarından bir baş temsilci belirlenir. Temsilcinin görevi, çalışanların İSG’ye ilişkin görüş, öneri ve endişelerini kurula iletmek ve kurul kararlarını çalışanlara aktarmaktır.

Temsilcinin etkili olabilmesi için görevini korkusuzca yapabilmesi gerekir. Tehlike bildiren ya da eksikleri dile getiren bir temsilcinin bu nedenle olumsuz etkilenmemesi, kurulun gerçek bir katılım organı olup olmadığının turnusol kağıdıdır. Temsilci sustuğunda, kurul sahanın gerçeğinden kopar.

Kurul tutanağı ve karar takibi

Her kurul toplantısı tutanakla kayıt altına alınmalı; alınan kararlar, sorumlular ve terminlerle birlikte yazılmalıdır. Bir sonraki toplantının ilk gündem maddesi, genellikle önceki kararların uygulanıp uygulanmadığının gözden geçirilmesidir. Bu takip döngüsü olmadan kurul, her toplantıda aynı sorunları yeniden konuşan bir yapıya dönüşür.

Kararların takibi kadar duyurulması da önemlidir. Bir güvenlik kararı yalnızca tutanakta kaldığında sahadaki çalışana hiç ulaşmaz. Bu yüzden kurul çıktılarının ilgili ekiplere iletilmesi ve okunduğunun kanıtlanması, takip sürecinin ayrılmaz parçasıdır.

50’den az çalışan: kurul yoksa ne olur?

Elliden az çalışanı olan iş yerlerinde İSG kurulu kurma zorunluluğu bulunmaz; ancak bu, İSG sorumluluklarının ortadan kalktığı anlamına gelmez. Bu iş yerlerinde de risk değerlendirmesi yapılır, iş güvenliği uzmanı ve iş yeri hekimi (gereken hallerde) görevlendirilir, eğitimler verilir ve acil durum planı hazırlanır. Kurulun üstlendiği işlevlerin çoğu, daha küçük ölçekte yine yürütülmelidir.

Kurulun olmadığı yerlerde çalışan katılımı, çalışan temsilcisi aracılığıyla sağlanır. Çalışanların görüşlerinin alınması, tehlike bildirebilmeleri ve kararlardan haberdar edilmeleri; kurul olsun olmasın İSG’nin temel ilkesidir. Küçük bir iş yerinde bu katılım, çoğu zaman daha doğrudan ve hızlı işler.

Dolayısıyla soru “kurulumuz yok, muaf mıyız?” değil, “kurulun yaptığı işi biz nasıl yapıyoruz?” olmalıdır. İSG kültürü, kurulun varlığına değil, güvenliğin günlük işleyişe gömülmesine bağlıdır. Doğru tutumla, küçük bir ekip de büyük bir kurumdan daha güvenli bir ortam kurabilir.

Kurulu etkili kılan nedir?

Birçok iş yerinde kurul vardır ama etkisi zayıftır; toplanır, tutanak tutulur ve kararlar kağıtta kalır. Etkili bir kurulu ayıran şey, kararların sahaya taşınması ve takip edilmesidir. Alınan bir önlem ilgili çalışanlara duyurulmadığında ya da uygulanıp uygulanmadığı izlenmediğinde, kurulun tüm emeği boşa gider.

Bu nedenle kurul kararlarının duyurulması, okunduğunun kanıtlanması ve uygulama durumunun izlenmesi, kurulun gerçek değerini belirler. İyi işleyen bir kurul, güvenliği sürekli iyileşen bir döngüye bağlar; zayıf bir kurul ise yalnızca bir uyum belgesi üretir.

Kurul kararları işveren için bağlayıcı mı?

Sık sorulan bir soru, kurul kararlarının işveren açısından bağlayıcı olup olmadığıdır. Kurul, iş yerinde İSG uygulamalarına yön veren kararlar alır ve işverenin bu kararları değerlendirip gereğini yapması beklenir. Kurul bir danışma ve karar organıdır; aldığı kararlar, iş yerinin güvenlik politikasının temelini oluşturur ve kayıt altına alınır.

İşverenin kurul kararlarını dikkate almaması, hem İSG kültürünü zayıflatır hem de olası bir denetim ya da kaza sonrası soruşturmada aleyhe yorumlanabilir. Bu nedenle kararların yalnızca alınması değil, uygulanması ve uygulanmanın belgelenmesi önemlidir. Kurul, kararı kağıda döken değil, sahada hayata geçiren bir yapı olarak kurgulanmalıdır.

Kurul kararlarını sahaya taşımak

Kurulun aldığı kararların değeri, çalışanlara ulaştığında ortaya çıkar. Yeni bir önlem, değişen bir prosedür ya da bir güvenlik hatırlatması; ilgili ekiplere hedefli biçimde duyurulmalı ve okunduğu kanıtlanmalıdır. Kağıt panoya asılan bir karar, saha çalışanlarının çoğuna hiç ulaşmaz.

Xanons, kurul kararlarının ve İSG bildirimlerinin sahaya ulaşmasını kolaylaştırır: hedefli duyuru, dijital İSG bildirimleri ve imzalı okundu kaydı. Platform kurulun yerine karar almaz; kararların herkese ulaştığını ve okunduğunu kanıtlar. Daha geniş bağlam için Kriz ve İSG İletişimi Rehberi.

Sık sorulan sorular

İSG kurulu hangi iş yerlerinde zorunludur? Yaygın uygulamada 50 ve daha fazla çalışanı olan ve 6 aydan fazla süren işlerin yürütüldüğü iş yerlerinde zorunludur. Güncel koşulları resmi mevzuattan teyit edin.

İSG kurulunun başkanı kimdir? Kurula işveren veya işveren vekili başkanlık eder. Diğer üyeler arasında iş güvenliği uzmanı, iş yeri hekimi, İK sorumlusu, çalışan temsilcisi ve usta/formen bulunur.

İSG kurulu ne sıklıkla toplanır? Tehlike sınıfına göre çok tehlikelide ayda bir, tehlikelide iki ayda bir, az tehlikelide üç ayda bir toplanır. Bunlar asgari sıklıklardır; gerektiğinde olağanüstü toplanabilir.

Kurul kararları bağlayıcı mı? Kurul kararları, iş yerinde İSG uygulamalarına yön verir ve işverenin bunları değerlendirmesi beklenir. Kararların sahaya taşınması ve takibi, etkinliğin belirleyicisidir.

İSG kurulu kaç kişiden oluşur? Üye sayısı iş yerine göre değişir; işveren/vekili, iş güvenliği uzmanı, iş yeri hekimi, İK sorumlusu, varsa sivil savunma uzmanı, usta/formen ve çalışan temsilcisi temel üyelerdir. Kesin bileşim ve sayılar için güncel mevzuatı esas alın.